Ρώσος ζωγράφος, κυρίως τοπιογράφος.
Γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη σε πλούσια, καλλιτεχνική οικογένεια, με δημοκρατικές ιδέες.
Ο πατέρας του, γνωστός αρχαιολόγος, έζησε 3 χρόνια στην Ελλάδα ως μέλος της ρωσικής πρεσβείας στην Αθήνα. Η μητέρα του ήταν συγγραφέας.
Το 1860 ταξίδεψε με τον πατέρα και τα αδέλφια του με άλογο σε πολλά σημαντικά μέρη της Ρωσίας και έκανε σχέδια αρχαιολογικών τοποθεσιών.
Μεταξύ 1863-71 σπούδασε ταυτόχρονα τέχνη (όπου διακρίθηκε αμέσως) και νομική. Με ένα βραβείο που κέρδισε ως φοιτητής κατάφερε να ταξιδέψει και να ζήσει στην Ευρώπη.
Στη Ρώμη γνώρισε έναν φιλότεχνο Ρώσο επιχειρηματία και άρχισαν να σχεδιάζουν την ίδρυση ενός καλλιτεχνικού κύκλου από διάφορους χώρους σε κτήμα του στη Ρωσία. Στη συνέχεια έζησε για λίγο στο Παρίσι όπου, μέσω ενός Ρώσου ζωγράφου που ζούσε εκεί, βρήκε Γάλλους πελάτες.
Κατά την περίοδο αυτή πειραματίστηκε με διάφορα θέματα, (βιβλικά, ιστορικά, πορτρέτα, καθημερινές σκηνές, τοπία). Όταν επέστρεψε στη Ρωσία δήλωσε ότι τελικά επιλέγει την τοπιογραφία.
Με τα έργα του προσπάθησε να αιχμαλωτίσει την ποίηση της ρωσικής φύσης σε συνδυασμό με την καθημερινότητα των κατοίκων.
Το 1877-78 πήρε μέρος στον ρωσοτουρκικό πόλεμο ως πολεμικός ζωγράφος.
Στα 1880ς ενώθηκε με την ομάδα των ρεαλιστών Περιπλανώμενων (Peredvizhniki), που εξέθεταν σε όλη τη χώρα και αρνιούνταν τα βαρύγδουπα θέματα της «επίσημης» ζωγραφικής.
Ήταν από τους πρώτους στη χώρα που δοκίμασε τη ζωγραφική στην ύπαιθρο. Επίσης επισκέπτονταν συχνά την ομάδα καλλιτεχνών από διάφορους χώρους που είχαν οραματιστεί στη Ρώμη και τώρα συγκεντρωνόταν σε κτήμα του ρωσικού χωριού Abrametsevo.
Εκεί δούλευαν απορρίπτοντας τους ακαδημαϊκούς κανόνες, ενώ συχνά η έμπνευση προέρχονταν από το ρωσικό φολκλόρ.
Έφτιαξε επίσης σκηνικά για όπερες και θέατρα. Το 1881 επισκέφτηκε τη Μέση Ανατολή και φιλοτέχνησε ένα από τα θεωρούμενα ως αριστουργήματά του, τον «Χριστό και τον αμαρτωλό», που αγόρασε με υπέρογκο για την εποχή ποσό ο τσάρος.
Μεταξύ 1883-1895 δίδαξε σε σχολή τέχνης.
Το 1893 εκλέχτηκε ακαδημαϊκός. Το 1889 επέλεξε μια περιοχή 130 χλμ. από την Μόσχα όπου έως το 1892 έχτισε ένα παράξενο κτίριο που θύμιζε το σπίτι της παιδικής του ηλικίας και το έκανε μουσείο του έργου του – εκτός από κατοικία της οικογένειάς του.
Παράλληλα βοήθησε στην βελτίωση της ζωής του πληθυσμού της περιοχής και έχτισε σχολεία.
Το 1918, μετά την επανάσταση, το κτίριο έγινε το πρώτο εθνικό μουσείο της χώρας.
Η θέα από το σπίτι του διαφορετικές ώρες της μέρας
Αυτοπροσωπογραφία
